wstęp
więcej

Tereny obecnej Nowej Huty w średniowieczu – wstęp do epoki

 
Tereny obecnej Nowej Huty w okresie średniowiecza podzielone były pomiędzy włości książęce, klasztorne i rycerskie.

Już w czasach rozbicia dzielnicowego pojawiają się w dokumentach wzmianki o większości z nich, stąd możemy śledzić ich dzieje praktycznie od XIII w., zaś wykopaliska archeologiczne dostarczają nam danych o czasach wcześniejszych.

Decydującą rolę na tym terenie odgrywał klasztor oo. cystersów w Mogile, ufundowany w latach dwudziestych XIII w. przez biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża. Jednak chronologicznie wyprzedzał go rycerski ośrodek w Ruszczy, z niewielkim kamiennym kościółkiem, którego resztki datowane są na XI w. Miejscowość ta, podobnie jak pobliskie Branice, związana była z rodziną Świebodziów herbu Gryf.
Rodziny Odrowążów i Gryfitów były niezwykle wpływowe i mocno z sobą skonfliktowane, stąd przeniesienie konwentu oo. cystersów z Kacic do Mogiły miało także podłoże polityczne. Klasztor – potężna budowla otoczona murami i fosą – był nie tylko centrum religijnym, ale także twierdzą blokującą dostęp do Krakowa. W takiej roli występował w czasach średniowiecza kilkakrotnie, stąd niezwykła dbałość o przybytek i jego szybki rozwój, mimo niesprzyjających warunków i zniszczeń spowodowanych najazdami tatarskimi.

Pod koniec rozbicia dzielnicowego ziemie dzisiejszej Nowej Huty stały się terenem walk o polską koronę pomiędzy Piastami a władcami Czech. Konwent mogilski złożony w owym czasie z Niemców (Polaków tam nie przyjmowano) opowiedział się najpierw po stronie Wacława II Czeskiego, a potem Jana Luksemburskiego.

Na terenie Czyżyn stacjonowały też wojska Jana Luksemburskiego, który w 1345 r. bezskutecznie oblegał Kraków. Po jego wyparciu przybył do Mogiły król Kazimierz Wielki i polecił ukończyć prace budowlane, ciągnące się już od ponad stulecia.

Od tego czasu w klasztorze zatrzymywali się przejeżdżający pobliskim traktem władcy, dostojnicy kościelni i świeccy, szlachta oraz pielgrzymująca ludność, dla której wybudowano gospody zwane hospicjami. Rosnąca sława klasztoru spowodowała, że stał się on w XV w. najczęściej odwiedzanym miejscem pielgrzymkowym w Polsce.

Dziś o czasach średniowiecza w Nowej Hucie przypominają trzy budowle: klasztor mogilski, ceglany kościół św. Grzegorza w Ruszczy oraz drugi, drewniany, św. Bartłomieja w Mogile. Wśród innych pamiątek można wymienić także nazwy wsi. Najczęściej pochodzą one od imienia właściciela (Bieńczyce, Czyżyny, Krzesławice, Pleszów), zawodu (Dziekanowice, Kantorowice, Mistrzejowice), charakterystycznego miejsca (Mogiła – od kurhanu Wandy; Łęg i Kujawy – od dawnych określeń terenów podmokłych) bądź od narodowości osadników (Ruszcza, Prusy).
Wart odnotowania jest też fakt, iż restauracja „Janosik” na os. Wolica jest prawdopodobnie najdłużej nieprzerwanie działającym lokalem gastronomicznym w Krakowie. Choć jej budynek pochodzi z czasów współczesnych, to stojąca w tym miejscu karczma, pełniąca zarazem funkcję poboru cła, notowana była po raz pierwszy już w 1430 r. „Janosik” może więc pochwalić się prawie 600-letnią tradycją!


 

 
 
AA
 
 
Kontakt