wstęp
więcej

Tereny obecnej Nowej Huty w nowożytności – wstęp epoki

 
Przez tereny obecnej Nowej Huty maszerował na Racławice Tadeusz Kościuszko ze swoim wojskiem, zaopatrując się po drodze w ludzi, pieniądze i broń, przekazane mu m.in. przez klasztor w Mogile i rodzinę Czartoryskich z Pleszowa.

W czasach nowożytnych tereny dzisiejszej Nowej Huty były miejscem kilku ważnych wydarzeń historycznych. W kwietniu 1576 r. zatrzymał się tutaj na jakiś czas Stefan Batory zdążający na koronację do Krakowa. Po śmierci tego władcy, w 1587 r., gdy wybuchła wojna o koronę polską, stacjonował w Mogile ze swoimi wojskami Maksymilian Habsburg. Zaś w 1657 r. na Suchych Stawach doszło do bitwy, w której wojska szwedzkie pobiły polskie oddziały szykujące się do oblężenia Krakowa. Przez tereny obecnej Nowej Huty maszerował na Racławice Tadeusz Kościuszko ze swoim wojskiem, zaopatrując się po drodze w ludzi, pieniądze i broń, przekazane mu m.in. przez klasztor w Mogile i rodzinę Czartoryskich z Pleszowa.

Na początku XIX w. ograniczono włości kościelne, zarówno drogą kasat, jak i wykupów. Krzesławice na przykład po likwidacji zakonu oo. bożogrobców trafiły w ręce Akademii Krakowskiej, zaś wykupione od innego zakonu Czyżyny stały się najpierw miejscem ćwiczeń kawalerii, a potem lotniskiem. Około 1845 r. rozpoczęto też proces uwłaszczenia chłopów z okolicznych wsi (Branice były pierwszą miejscowością pod Krakowem, gdzie go przeprowadzono).

Po Kongresie Wiedeńskim w 1815 r., który ustanowił nowy ład w Europie, tereny obecnej Nowej Huty zostały włączone do Rzeczypospolitej Krakowskiej. Jej kres położyło nieudane powstanie w 1846 r., w którym mieszkańcy terenów obecnej Nowej Huty wzięli udział i znacząco się zasłużyli. Mieszkańcy Kościelnik na przykład ustawili się z kosami wzdłuż Wisły i nie przepuścili oddziałów zbuntowanego chłopstwa pod wodzą Jakuba Szeli, dzięki czemu uchronili dwory polskiej szlachty z okolic Krakowa od okrucieństw rabacji.

W listopadzie 1846 r. wcielono ziemie dawnej Rzeczpospolitej Krakowskiej do Austrii i w ten sposób tereny obecnej Nowej Huty stały się strefą nadgraniczną Monarchii Habsburskiej. Zaowocowało to powstaniem placówek granicznych, a potem także fortów wojskowych oraz. przemytem (co było o tyle ułatwione, że wielu tutejszych właścicieli ziemskich miało włości po obu stronach granicy).

Najbardziej widoczną pozostałością tych czasów są zachowane w Nowej Hucie dworki ziemiańskie. Tuż przy mogilskim klasztorem stoi okazały obiekt wybudowany przez Rogozińskich. Ponadto przetrwały dwory w Bieńczycach, Krzesławicach, Luboczy, Branicach, Ruszczy, Wadowie i Łuczanowicach oraz pałace w Kościelnikach i niedalekiej Igołomii. Zamieszkiwali je potomkowie szacownych, starych rodów.
W 1863 r. przez tereny dzisiejszej Nowej Huty przemycano duże ilości ludzi, sprzętu i broni dla toczącego się w zaborze rosyjskim powstania styczniowego. Gen. Jerzy Kirchmajer wspominał, że podczas rewizji w dworku w Krzesławicach żandarmi omal nie znaleźli ważnej listy, ukrytej przez jego babkę w przyborniku na nici.

Na przełomie XIX i XX w. tereny obecnej Nowej Huty wzbogaciły się o forty wybudowane w ramach tak zwanej VI Grupy Warownej III Pierścienia Twierdzy Kraków. Choć do niedawna nie uważano ich za zabytki, większość z nich przetrwała, gdyż znajdowały się pod zarządem wojska. Wysadzono jednak ciekawy Fort Pszorna, zniesiono obwałowania wokół Kopca Wandy i usunięto niektóre obiekty dawnegolotniska w Czyżynach.

Forty wykazały swoją przydatność w listopadzie 1914 r., gdy pod Kraków podeszły wojska rosyjskie. Na szczęście zostały zatrzymane pod Słomnikami, a bitwa toczyła się na wysokości Wawrzeńczyc i Kocmyrzowa, nowohuckie forty wspomagały ją tylko swoimi działami. Pamiątką tych czasów są dziś cmentarze wojenne w Mogile, Kościelnikach, Czulicach, Karniowie i Prusach.


 

 
 
AA
 
 
Kontakt