wstęp
więcej

Nowa Huta (1949-1959) – miasto

 
Nowa Huta była pierwszym miastem budowanym w powojennej Polsce od podstaw. Rząd i PZPR uznały jej budowę za kluczową inwestycję Planu Sześcioletniego (1950-1955).

Z chwilą podjęcia decyzji budowy, zorganizowano konkurs na opracowanie generalnej koncepcji przyszłego miasta. Na konkurs wpłynęło 6 różnych rozwiązań, które stały się podstawą opracowania projektu realizacyjnego.

Zespół urbanistyczny Nowa Huta obejmował kombinat metalurgiczny, 100-tysięczne Miasto Nowa Huta (początkowo 60-tysięczne), „...port i urządzenia wodne na Wiśle, trasy sieci komunikacji tramwajowej, trasy sieci przemysłowej (gaz, elektryczność, ogrzewanie i telekomunikacja), tereny urządzeń kanalizacyjnych i wodociągowych dla zespołu oraz zakłady pomocniczej produkcji i bazy materiałowe dla budowy. Obszar zainwestowania wynosił ok. 60 km2, zlokalizowanych na tarasie wysokiego brzegu Wisły poniżej centralnych dzielnic Krakowa”.

W konkursie zwyciężyła koncepcja urbanistyczna zespołu pod kierunkiem warszawskiego architekta Tadeusza Ptaszyckiego. Jego osoba wywarła znaczący wpływ na wiele szczegółowych rozwiązań urbanistycznych i architektonicznych związanych z powstawaniem osiedla-miasta dla pracowników przyszłej huty stali. W celu opracowania szczegółowej dokumentacji projektowej dla Nowej Huty utworzono przy Ministerstwie Budownictwa Centralne Biuro Projektowe Zakładu Osiedli Robotniczych (ZOR). Tadeusz Ptaszycki zorganizował zespół projektowy złożony z młodych architektów i urbanistów. Pierwsze zespoły projektowania architektonicznego powstały w 1949 r. w Warszawie. W Krakowie nowa jednostka projektowa dla Nowej Huty powstała 1 stycznia 1950 r. jako Oddział Centralnego Biura Projektów i Studiów Budownictwa Osiedlowego ZOR. Nową Hutę projektowano w oparciu o ideę tzw. „jednostki sąsiedzkiej” (neighborhood unit concept), której tezy sformułował w 1923 r. Amerykanin Clarence Arthur Perry (1872-1944). Kształtowanie osiedli polegało na grupowaniu określonej liczby mieszkańców wokół obiektów użyteczności publicznej takich, jak m.in.: żłobki, przedszkola, szkoły, punkty usługowe i handlowe, które zapewniały im autonomię w ramach miejskiego układu urbanistycznego. Inż. Ptaszycki z zespołem przystąpił do opracowywania urbanistycznych i architektonicznych założeń nowego miasta, ale na skutek nacisków Dyrekcji Naczelnej Państwowego Przedsiębiorstwa Wyodrębnionego Nowa Huta przystąpiono do budowy bez planu. Na jego ostateczny kształt wywarła wpływ lansowana oficjalnie doktryna realizmu socjalistycznego (socrealizmu).

Według pierwotnych założeń miała ona być samodzielnym organizmem miejskim, jednak już 31 marca 1951 roku została przyłączona do Krakowa jako jedna z jego sześciu dzielnic administracyjnych.

W 1957 roku kształt urbanistyczny „starej” Nowej Huty był gotowy, jednak kilka inwestycji nie wyszło poza fazę projektową.

Kolejne decyzję rządu pod koniec lat 50. XX w. o zwiększeniu ilości produkcji stali w kombinacie i jego rozbudowie pociągnęły za sobą konieczność dalszego rozwoju dzielnicy.

 

Czytaj także:

 
 
AA
 
 
Kontakt